Vì sao những năm gần đây Đồng bằng sông Hồng thu ngân sách gần vược Đông Nam Bộ?

Trong nhiều thập kỷ, Đông Nam Bộ với đầu tàu là TP HCM luôn giữ vị trí số một về thu ngân sách nhà nước, đóng góp gần một nửa tổng thu cả nước. Tuy nhiên, vài năm gần đây, khoảng cách giữa Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng đang nhanh chóng thu hẹp, thậm chí có thời điểm “sát nút”. Sự dịch chuyển này không phải ngẫu nhiên, mà là hệ quả tổng hợp của hạ tầng, cơ cấu kinh tế và cách phân bổ nguồn lực phát triển.

Lý do Đồng bằng sông Hồng thu ngân sách gần vược Đông Nam Bộ

Phân bổ nguồn đầu tư công

Đồng bằng sông Hồng thu ngân sách tăng nhanh, áp sát Đông Nam Bộ chủ yếu do được ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông lớn, sớm và đã đi vào khai thác, trong khi Đông Nam Bộ thiếu vốn, hạ tầng quá tải, hiệu quả kinh tế giảm.

• Đồng bằng sông Hồng: Vốn đầu tư hạ tầng: 159.640 tỷ đồng (cao nhất cả nước).Chủ yếu là dự án đã hoàn thành, khai thác → tạo tăng trưởng và thu ngân sách ngay
• Đông Nam Bộ: Vốn đầu tư hạ tầng: 57.056 tỷ đồng (≈ 1/3 Đồng bằng sông Hồng). Phần lớn là dự án đang xây dựng, chưa tạo hiệu quả kinh tế. Chỉ có 55 km cao tốc TP HCM – Long Thành – Dầu Giây, quá tải 1,5 lần thiết kế
• Tây Nam Bộ: Vốn đầu tư: 33.754 tỷ đồng. Chi phí logistics chiếm ~30% giá thành, cao gấp 2 lần cả nước. Gần 20% dân số nhưng chỉ ~7% chiều dài cao tốc

Hạ tầng giao thông: lợi thế nghiêng về Đồng bằng sông Hồng

Một trong những khác biệt lớn nhất giữa hai vùng kinh tế là mạng lưới cao tốc.

Sau gần hai thập kỷ phát triển cao tốc, toàn miền Nam gồm Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long chỉ có khoảng 146 km cao tốc, tương đương 12% chiều dài cao tốc cả nước. Riêng Đông Nam Bộ, trục huyết mạch gần như chỉ có TP HCM – Long Thành – Dầu Giây dài 55 km, đang quá tải nghiêm trọng, lưu lượng xe vượt thiết kế 1,5 lần vào dịp cao điểm.

Ngược lại, Đồng bằng sông Hồng và vùng phụ cận phía Bắc là nơi cao tốc phát triển sớm, đồng bộ và liên hoàn. Các tuyến Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Lào Cai, Hà Nội – Thái Nguyên, Cầu Giẽ – Ninh Bình, Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái… đã hình thành mạng lưới kết nối dày đặc giữa thủ đô, cảng biển, cửa khẩu và khu công nghiệp.

Hạ tầng giao thông tốt giúp:

• Giảm mạnh chi phí logistics
• Tăng tốc độ luân chuyển hàng hóa
• Thu hút dòng vốn đầu tư sản xuất quy mô lớn

Logistics: “điểm nghẽn” của khu vực phía Nam, lợi thế của khu vực phía Bắc

Theo Hiệp hội Logistics Việt Nam, chi phí logistics tại Đồng bằng sông Cửu Long chiếm khoảng 30% giá thành sản phẩm, gấp đôi mức bình quân cả nước và gấp ba lần thế giới. Đông Nam Bộ dù có cảng biển lớn, nhưng do thiếu cao tốc kết nối, tình trạng ùn tắc kéo dài khiến chi phí vận chuyển không ngừng tăng.

Trong khi đó, Đồng bằng sông Hồng sở hữu:

• Cảng biển Hải Phòng – Lạch Huyện
• Hệ thống cao tốc nối thẳng khu công nghiệp – cảng – cửa khẩu
• Khoảng cách vận chuyển ngắn, ổn định

Chi phí logistics thấp giúp doanh nghiệp miền Bắc nâng sức cạnh tranh, mở rộng sản xuất và đóng góp ngân sách nhiều hơn. Những năm gần đây, dòng vốn FDI có xu hướng dịch chuyển mạnh ra phía Bắc, đặc biệt vào các tỉnh thuộc Đồng bằng sông Hồng như Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hải Dương.

Nguyên nhân chính:

• Hạ tầng giao thông thuận lợi
• Quỹ đất khu công nghiệp lớn, giải phóng mặt bằng nhanh
• Kết nối tốt với Trung Quốc và thị trường Đông Bắc Á

Nhiều tập đoàn công nghệ, điện tử, sản xuất linh kiện có giá trị gia tăng cao đã chọn miền Bắc làm cứ điểm. Đây là nhóm ngành đóng góp ngân sách lớn, khác với cơ cấu kinh tế miền Nam vốn phụ thuộc nhiều vào thương mại – dịch vụ và nông sản.

Hiệu quả kinh tế vùng đang đảo chiều. Số liệu cho thấy: Tỷ trọng GRDP của Tây Nam Bộ giảm mạnh, từ khoảng 14% năm 2010 xuống còn 5% năm 2022. Đông Nam Bộ duy trì vai trò đầu tàu, nhưng tốc độ tăng trưởng thu ngân sách chậm lại do hạ tầng quá tải

Trong khi đó, Đồng bằng sông Hồng tận dụng tốt lợi thế hạ tầng và công nghiệp, giúp nguồn thu ngân sách tăng nhanh, tiến sát thậm chí có thời điểm đe dọa vượt Đông Nam Bộ. Việc Đồng bằng sông Hồng những năm gần đây thu ngân sách gần vượt Đông Nam Bộ không phản ánh sự suy yếu của miền Nam, mà cho thấy:

• Lợi thế hạ tầng và logistics đang nghiêng về phía Bắc
• Dòng vốn và chuỗi sản xuất dịch chuyển theo nơi “đường thông, đất sạch”
• Cơ chế huy động nguồn lực và vai trò địa phương tạo ra khác biệt lớn

Nếu các “điểm nghẽn” cao tốc tại Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long không sớm được tháo gỡ, khoảng cách thu ngân sách giữa hai vùng có thể tiếp tục thu hẹp thậm chí đảo chiều trong những năm tới.

Kết luận

Việc Đồng bằng sông Hồng những năm gần đây thu ngân sách tiến sát, thậm chí có thời điểm gần vượt Đông Nam Bộ không phải là hiện tượng nhất thời, mà là kết quả tất yếu của quá trình phân bổ nguồn lực phát triển kéo dài nhiều năm. Khi hạ tầng giao thông được đầu tư sớm, đồng bộ và đã đi vào khai thác, khu vực này nhanh chóng thu hút dòng vốn sản xuất quy mô lớn, giảm chi phí logistics và mở rộng nền tảng thu ngân sách bền vững.

Ngược lại, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long dù giữ vai trò đầu tàu kinh tế và đóng góp lớn cho ngân sách quốc gia lại đang chịu áp lực hạ tầng quá tải, thiếu cao tốc liên vùng, khiến chi phí vận chuyển tăng cao và làm chậm đà tăng trưởng nguồn thu. Thực tế này cho thấy, thu ngân sách không chỉ phụ thuộc vào quy mô kinh tế hiện tại, mà còn chịu tác động trực tiếp từ chất lượng hạ tầng và cách thức phân bổ đầu tư công.

Từ những phân tích trên, Việt Nhân Blog cho rằng nếu các “điểm nghẽn” giao thông tại khu vực phía Nam không sớm được tháo gỡ bằng những cơ chế đầu tư linh hoạt và phù hợp với nhu cầu thực tế, khoảng cách thu ngân sách giữa hai vùng kinh tế lớn nhất cả nước sẽ còn tiếp tục thu hẹp, thậm chí có thể đảo chiều trong những năm tới.

* Số liệu được lấy tính đến cuối năm 2022
* Nguồn số liệu được tham khảo từ VnExpess